Kilauea jest centrum Grzbietu Hawajskiego, podmorskiego grzbietu oceanicznego z łańcuchem wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym. Archipelag Hawajski znajduje w młodszej części grzbietu, który liczy ok. 45 mln lat. Ciągnie się od wyspy Hawai`i do wysp Midway. Grzbiet wciąż powstaje w wyniku przesuwania się płyty oceanicznej ponad aktywną plamą gorąca, co powoduje, że Archipelag Hawajski jest jednym z najbardziej aktywnych regionów wulkanicznych. Wybiegnijmy trochę w przyszłość. 30 km od południowo-wschodniego wybrzeża Dużej Wyspy, na którym teraz jesteśmy pod wodą znajduje się najmłodszy wulkan, którego pojawienie się za 50 tysięcy, a może za 200 tysięcy lat spowoduje powstanie nowej wyspy. Podwodna góra Lo`ihi wznosi się na wysokość 3500 m i mniej więcej 950 m poniżej powierzchni Pacyfiku.
Pod względem wulkanicznym i tektonicznym Lo`ihi jest całkiem aktywna. W lipcu 1996 roku w ciągu 3 tygodni odnotowano 4 tysiące wstrząsów w pobliżu stożka Lo`ihi, co jest rekordem, jeśli chodzi o hawajskie wulkany. Jest lipiec 2012. Mamy do opisanego miejsca bliżej, niż z Warszawy do Zegrza, ale nie czujemy zagrożenia.
Nie znaczy to, że wulkan jest uśpiony. Wręcz przeciwnie. Wysokie ciśnienie wody powoduje erupcję lawy, która natychmiast jest chłodzona i zamienia się w szkło wulkaniczne. Temperatura wody może tam sięgać 140º Fahrenheita (60º Celsjusza), pomimo że zazwyczaj w tym miejscu jest lodowata.
Naukowcy z Uniwersytetu Hawajskiego (The University of Hawai‘i) przeprowadzają badania na dużych głębokościach w specjalnie skonstruowanej do tego celu łodzi podwodnej, nazwanej Pisces V. Zbadali oni aktywność wulkanu Lo`ihi i formy życia, które można zauważyć koło stożka wulkanu. Dziwne podwodne kolonie wulkanicznej fauny kwitną w pobliżu otworów, z których wydobywa się woda bogata w siarkę. W pobliżu stożka wulkanu zauważono duże pióropusze żółtej od siarki wody o bardzo wysokiej temperaturze, które naukowcy nazwali “Pele’s Vents” („Kominy Pele”). Ostatnio odkryli tam również nowy gatunek krewetek, które mają tylko kilka cali i idealnie „zlewają się” z pomarańczowymi skałami.
Nie bez powodu piszę o wulkanie Lo`ihi. Znajduje się na wierzchołku Grzbietu Hawajskiego, na odnodze góry Mauna Loa, którą będziemy podziwiać z tarasu Thomas A. Jagger Museum. Za chwilę do niego pojedziemy. Natomiast Kilauea wznosi się na wysokość 1247 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię 1430 km2, co stanowi 13.7% powierzchni wyspy. Pierwsza erupcja miała miejsce około 300 000 – 600 000 lat temu, jednak za względu na ciągłą aktywność i przykrywanie przez wypływającą lawę powierzchni góry, najstarsze znalezione skały mają około 23 000 lat. Ostatnia erupcja wulkanu rozpoczęła się 3 stycznia 1983 roku i trwa do chwili obecnej.
Pomimo, że Kilauea jest najaktywniejszym na Hawajach wulkanem przez wieki była uważana za satelitę ważnego sąsiada wulkanu Mauna Loa. Składa się z obszernego, całkiem niedawno uformowanego krateru i dwóch aktywnych stref ryftu (pęknięcie skorupy ziemskiej, poprzez które magmy wydostają się na zewnątrz). Jedna rozciąga się na długość 78 mil (125 km) na wschód, druga – na 22 mile (35 km) na zachód.
Pierwszym Europejczykiem, który ujrzał wulkan był angielski misjonarz i pisarz William Ellis, który płynął na Wyspy Towarzystwa (Society Islands: Wyspy Pod Wiatrem i Wyspy na Wietrze, w tym Tahiti), Wyspy Hawajskie i Madagaskar. Podróżom poświęcił kilka książek. Wulkan Kilauea zobaczył w 1823 roku. Ogniste jezioro Pele zostało opisane w najważniejszych dziennikach tamtych czasów. Przybyło wtedy do parku wielu poszukiwaczy przygód. Przybył też Mark Twain, który w zachwycie napisał: „Tu jest przestrzeń, w którym pracować może swobodnie wyobraźnia”. Od tamtego czasu odnotowano 61 erupcji, z czego 34 od 1952 r.
Jesteśmy na tarasie Muzeum Jaggera, z którego można podziwiać równocześnie dwa wulkany: ten, na którym się znajdujemy, czyli Kilauea i drugi – Mauna Loa, w języku hawajskim oznaczającym „długą górę”. To największy na Ziemi wulkan pod względem objętości (75 tysięcy km3) i powierzchni (5180 km2, czyli ok. 50% powierzchni wyspy). Wznosi się na wysokość 4,170 m nad poziomem morza. Mauna Loa to również jeden z najaktywniejszych wulkanów na świecie, choć jego erupcje są raczej słabe. Zbudowany jest z warstw zastygłej lawy i przez ostatnie 3 tysiące lat przejawiał aktywność przeciętnie co sześć lat. Pierwsza udokumentowana erupcja nastąpiła w 1843 roku. Od tego czasu wulkan wybuchał 39 razy. Ostatnia miała miejsce w 1984 roku i trwała nieprzerwanie przez 22 dni. 25 marca 2005 roku Hawajskie Obserwatorium Wulkaniczne (The Hawaiian Volcano Observatory) świętowało 25-lecie ostatniej erupcji, uznając za rekord dwie i pół dekady spokoju największego na świecie aktywnego wulkanu. Obecnie nadal istnieje zagrożenie wybuchem, jednak Mauna Loa – jak już wspomniałam – jest pokryty siecią urządzeń informujących o zachodzących w jego wnętrzu procesach, tak więc raczej nic nam nie grozi. Poza tym wulkany na Hawajach są czynne, ale raczej niegroźne. A najlepszym dowodem na to, że Hawajczycy panują nad sytuacją jest to, że gdy wulkan wybucha, wszyscy okoliczni mieszkańcy zamiast się ewakuować, zabierają z domu kosze z jedzeniem i jadą do parku na piknik. Chcą być jak najbliżej wulkanu. Chcą podziwiać erupcję. Ale są bezpieczni i to jest najważniejsze.
Zaczyna padać i dymek nad kalderą Kilauea zaczyna się wzmagać. Jedziemy do przystanku numer 3 – do punktu widokowego. Jeden ze strażników parkowych nazwał to miejsce Kilauea Overlooked od słowa overlook, który oznacza zarówno „punkt widokowy”, jak i „górować”. Widok stąd na kalderę Kilauea i krater Halema'uma'u jest równie zjawiskowy, jak z Jagger Museum, ale jest tu mniej ludzi i miejsce nadaje się w sam raz na piknik. Pomimo deszczu zwiedzający wyciągnęli samochodowe lodówki, średnio dwie przypadają na jedną rodzinę. Poza sklepikami z pamiątkami nie ma tu żadnych punktów gastronomicznych. Tylko punkty widokowe.
Cofamy się nieco do centrum turystycznego Kilauea Visitor Center, żeby dojechać do przystanku numer 4. Pod tym numerem kryją się trzy atrakcje: Steam Vents, Steaming Bluff i Sulfur Banks.
Steam Vents są oddalone od Kilauea Visitor Center o 8 mil. Znajdziemy je po lewej stronie drogi. Wody gruntowe spadają w tym miejscu na gorące skały wulkaniczne i wracają na powierzchnię w postaci pary. Ziemia poniżej jest tak rozgrzana, że żadne drzewo nie mogło tu zapuścić korzeni. Teren nie jest zalesiony, stąd bardzo dobry widok na kalderę Kilauea. Poniżej widzimy jedynie na wpół wysuszone roślinki, które są bardzo płytko ukorzenione.
Idziemy dalej. Po kilku krokach wchodzimy na ścieżkę, prowadzącą od Steam Vents do Steaming Bluff. Jest tu bujniejsza roślinność: trawiasta łąka, która rośnie na popękanej glebie, z niej wydobywa się para.
Wracamy do drogi. Po przeciwnej stronie znajduje się ścieżka do trzeciego miejsca – Sulphur Banks, do którego dotrzeć mogą również osoby niepełnosprawne. Tu gazy wulkaniczne wydostają się wraz z parą, w którą zamieniają się wody gruntowe. Gazy te są bogate w dwutlenek węgla, dwutlenek siarki i siarkowodór (zabójczy dla ludzi), który pachnie niezbyt mile, jak zgniłe jaja. Smród jest tu rzeczywiście wszędzie. Wycofujemy się na z góry określone pozycje, czyli na parking. Zwiedzający z problemami oddechowymi, takimi jak astma, kobiety w ciąży, niemowlęta i młodsze dzieci nie powinny tu przebywać. To także Sulphur Banks odpowiada za złą sławę parku, do którego nie każdy powinien przyjeżdżać.
Powyższy tekst jest częścią moich zapisków, które robiłam w trakcie podróży przez Londyn na trzy hawajskiej wyspy: Oahu, Big Island i Maui. O tej podróży na Hawaje napisałam książkę, zatytułowaną „W drodze po szczęście. Zapiski z podróży”, dostępną na www.wydaje.pl. Tam jest też dostępny jeszcze jeden tytuł "Stan Miłości. Poradnik dla przygotowujących się do wyjazdu na Hawaje".
