Szachy wykonane z kłów morsów i zębów wielorybów

Na wyspie Lewis widzieliśmy posągi figur szachowych Chessman, a w Londynie pojechaliśmy do British Museum, żeby zobaczyć oryginalne szachy, które na Hebrydach Zewnętrznych zostały odnalezione w 1831 roku. Przypuszcza się, że zostały wykonane w Norwegii w XII wieku. Jak już wcześniej pisałam, zachodnie wyspy szkockie były kiedyś częścią tego kraju i prawdopodobnie figury tam zostały wykonane. Bardzo podobne tam właśnie odnaleziono.  

Posąg Chessmana jest ogromnych rozmiarów, wyższy od człowieka, gdy tymczasem oryginalne szachy są stosunkowo małe. 

Figury zostały wykonane przede wszystkim z kłów morsów, część z zębów wieloryba. W całości zachowały się dwa zestawy. Część figur zabarwionych jest na czerwono, żeby odróżnić od siebie dwa komplety. Współczesne szachy są natomiast białe i czarne. 

Większość historyków uważa, że szachy z Lewis zostały zgubione w trakcie jakiegoś wypadku, do którego doszło w czasie podróży z Norwegii do bogatych osad w Irlandii. 

Mój syn cierpliwie zniósł oglądanie szachów, tak naprawdę dał mi na to całe dwie minuty. Następnie zapytał, czy już się naoglądałam i powiedział: "No, to nic już tu po nas". Zaciągnął mnie do wyjścia, a kiedy spytałam, czy nie moglibyśmy jeszcze zostać, powiedział: "Po co? Przecież bywaliśmy tu wielokrotnie. Czy uważasz, że od ostatniego razu przybyło tu eksponatów?". Niestety nie sądzę, by jakieś się pojawiły, więc pokornie wyszłam z muzeum. 

Pozostałe figury znajdują się w Royal Museum w Edynburgu, ale tam pojedziemy następnym razem. 

Wsiadam do wagonu metra i cofam się w czasie

Plan był taki: pokazać mojemu synowi, w jak beznadziejnych warunkach w czasie studiów mieszkałam w Londynie, w jak ohydnych, brudnych i czarnych dzielnicach. Chciałam, żeby docenił to, co ma. Myślałam sobie: "Zobacz, jaką masz "Kanadę", a jaką biedę Polacy klepali jeszcze całkiem niedawno". 

Najpierw pojechaliśmy na Stockwell - do dzielnicy na East Endzie, w której mieszkałam w 1989 roku. Już po wyjściu z metra moja rodzina stwierdziła, że jest tam wyjątkowo czysto. Wyszliśmy przed stację i Michał zapytał: "A gdzie ten syf, o którym opowiadałaś?". Następnie zobaczyliśmy drogi samochód ze skórzaną tapicerką i mój syn powiedział: "Rzeczywiście, strasznie Ci współczuję. Musiałaś klepać biedę w atmosferze luksusu". 

Zmieniło się tam, ale nie na tyle, że chciałabym tam zamieszkać. Przy głównej ulicy stoją kamienice, ale za nimi rozpościerają się osiedla budynków dla ludzi korzystających z opieki społecznej (council people). I po raz pierwszy od bardzo wielu lat to właśnie na Stockwellu ktoś na mnie trąbił. Był nim czarnoskóry kierowca, który zatrąbił na nas z niewiadomych powodów, bo wcale nie chcieliśmy wymusić na nim przepuszczenia na pasach. Po prostu spokojnie staliśmy, czekając na możliwość przejścia na drugą stronę ulicy. I wcale to, co piszę nie świadczy o tym, że jestem rasistką, bo akurat czarnoskóre osoby są bardzo fajne i są świetnymi muzykami, co bardzo u nich cenię. Chodzi mi tylko o taki totalny brak kultury. Jesteśmy na biednym East Endzie, to nie musimy się zachowywać jak bogaty West End. Niech inni dopasują się do nas. No, przepraszam, ale ja nie zamierzam się dopasowywać :(

Kilka miejsc nie uległo zmianie, np. pub "The Swan", w którym nadal muzyka jest "na żywo". To był nasz pub, do którego chodziliśmy co weekend, a z którego nie można było na dwór wynosić alkoholu, nawet piwa. Raz zostaliśmy zawróceni przez patrol policji z powrotem do środka. Nie było dyskusji. Policjant nawet nie wysiadł z samochodu, jedynie gestem pokazał nam, żebyśmy wrócili tam, skąd wynieśliśmy szklanki z napojem alkoholowym. Takie były i nadal są przepisy. Rozwiązaniem dla właścicieli lokali w pierwszej strefie są ogródki piwne, ale też ogrodzenie małego terenu wokół bocznych wyjść z pubów. Ta ogrodzona powierzchnia jest traktowana jako część składowa lokalu i tylko w jej obrębie można mieć alkohol. Jeden krok dalej, a pojawić się może policja. Out of blue. 

Następnie pojechaliśmy na Brixton, do okrytej bardzo złą sławą w latach 80. ubiegłego stulecia czarnej dzielnicy Londynu. Ja fizycznie nie mieszkałam nigdy na Brixton, ale Stockwell i Peckham, na których byłam zakwaterowana przylegają bezpośrednio, a oba mieszania dodatkowo położone były bardzo blisko granicy. 

Na tym moście w latach, kiedy ja tam bywałam był wielki napis: "Wielkie marki wracają na Brixton". Przybyło sklepów, knajpek, poczułam się bezpieczniej niż 27 lat temu. Wtedy koledzy mi towarzyszyli, kiedy szłam na zakupy lub wyjąć pieniądze z bankomatu. Chodziliśmy tam również wieczorami, ale zawsze byłam w męskim towarzystwie. Kiedy miałam wracać do domu po 20.00, zawsze ze stacji odbierał mnie któryś z kolegów. Swoją drogą, miłe to były czasy :)

Teraz poczułam się tak bezpiecznie, że chciałam nawet zjeść coś w miejscowej knajpce. Mój syn, który jeszcze chwilę temu twierdził, że "klepałam biedę w atmosferze luksusu" nie zgodził się. Powiedział: "O, nie, nie na Brixton. Pojedźmy do Noodle Oddle na Queensway". 

Zrobiłam się tak strasznie głodna, że nie byłam w stanie pojechać na Peckham - do dzielnicy, w której rozpoczęła się moja londyńska przygoda, do dzielnicy, w której tkwi źródło mojego uczucia do tego miasta. Uczucia zachwytu i miłości ze wszelkimi dodatkami, bo mam świadomość jego zalet i wad. 

Peckham to była pierwsza moja londyńska miejscówka, do której przyjechałam ze Szkocji w 1988 roku. Przy tym dodam, że jedyny adres, który teraz miałam to właśnie adres budynku, którego podobno już nie ma, ale nazwa ulicy na pewno pozostała, bo Anglicy nie są podatki na częste zmiany. Po powrocie do Polski jakimś cudem odnalazłam strasznie stare listy, które dostawałam, kiedy mieszkałam w Londynie. Koperty od nich to istna skarbnica wiedzy. W przyszłym roku pojadę w podróż sentymentalną na East End i będę już szukać konkretnej nazwy. Strasznie się z tego powodu cieszę.

A mój syn, który kontestował cały czas moją ówczesną rzeczywistość? Poprosiłam go, żeby zrobił mi zdjęcie na tle stacji Brixton. Tak, by udowodnić, że tam byłam. I co zrobił mój syn, który robi świetne zdjęcia i truje mi głowę, że chce iść na wydział operatorski do łódzkiej szkoły filmowej? Oto, co zrobił. Nie ma zdjęcia, na którym ja i nazwa metra pojawiłyby się w jednym kadrze. Jestem albo ja...

Tu pojawia się nadzieja....

... bo widać część nazwy, ale na razie nadzieja, jak to nadzieja, jest płonna.

Tu widać nazwę stacji, ale ja jestem prawie poza kadrem. 

Na moje pytanie: "Michale, rozumiem, że w Twoim kadrze albo jestem ja, albo nazwa stacji. Dwa elementy nie mogły się pomieścić?", mój syn odpowiedział - UWAGA!!! - "Bo Ty źle stanęłaś". Chwilę przedtem zapytałam go, jak on zamierza zdać na wydział operatorski, skoro tak buduje kadr, ale w sumie stwierdziłam, że bez studiów może zacząć pracować w wydziale z niektórymi moimi kolegami, którzy w trakcie programów studyjnych też tak się tłumaczą: "Bo prowadzący stanął nie tam, gdzie trzeba". Tylko gdyby to prowadzący miał się skadrować, wyreżyserować i w ogóle od A do Z zrobić sam program, to po co m.in. byłby potrzebny wydział operatorski? Mój syn robi świetne kadry, kiedy mu się chce, a odwala straszną chałturę, kiedy mu na czymś nie zależy. Cholerny artysta!!!  

Beannachd leibh po celtycku znaczy "żegnaj"

26 lipca 2015

Tak myślałam, że foki zobaczymy ostatniego dnia. I stało się. Można rzec: "OSTATNIM rzutem na taśmę" w czasie OSTATNIEGO spaceru po Stornoway pojawiły się wraz z całą chmarą mew. 

Była 17.30, kuter rybacki zbliżał się do portu. Nie było go widać, ale jego podpłynięcie zwiastowały mewy, które całą chmarą leciały w kierunku nadbrzeża. Było słychać straszny rwetes, jakby całe tabuny bab na targu kłóciły się równocześnie. Dopiero po chwili zobaczyliśmy kuter, nad którym kłębiły się chmary mew. Wyglądało to tak, jakby robiły sobie wyścigi, która pierwsza dogoni kuter, której uda się wyrwać rybę. Zanim kuter pojawił się na horyzoncie, moja mama powiedziała: "O, rybacy wracają z połowu". Ja, mieszkanka Mazowsze odpowiedziałam na to: "Jak to wracają? Po południu? Przecież oni łowią nocą, a przypływają nad ranem i dopiero wtedy można kupić od nich świeżą rybę". Oczywiście, bardzo się myliłam, połowy odbywają się również w ciągu dnia. 

Kiedy dotarliśmy do portu, kuter już dobił do brzegu. To, co się działo, jest nie do opisania. Można było nakręcić "Ptaki 2" Hitchcocka.Następnie pojawiła się foka, a po chwili dwie. Biedne usiłowały zawalczyć o rybę, ale wredne mewy dziobały je, jak tylko foki wystawiły głowę nad wodę. Nawet kilka z nich usiłowały zadeptać jedną z nich. Obsiadły ją i tupały nogami. 

Rybacy włączyli muzykę. Może chcieli zagłuszyć wrzask mew, a może lepiej im się obsprawia ryby przy muzie. 

Po raz pierwszy z życiu zobaczyłam taką bitwę o żarcie. Nie byłam nigdy na safari, poza safari parkami, ale tam wszystkie zwierzęta są pod kontrolą. Poza tym tu jedzenie nie pływało w kanale portowym i nie trzeba było go zabić, by zjeść. Po prostu rybacy wyrzucali to, co im nie pasowało, a zwierzęta zabijały się, żeby złapać zdobycz. Mewy były tak agresywne, że można było włączyć kamerę, a sequel "Ptaków" Hitchcocka sam by się nakręcił.   

Beannachd leibh po celtycku znaczy "żegnaj". Wokół nas jest wiele celtyckich nazw. Na znakach drogowych u góry dużymi literami widnieją celtyckie słowa, a u dołu drobnym drukiem - angielskie. Wymagało to ode mnie szybkich reakcji, kiedy prowadziłam samochód. Nie dość, że kierownica po prawej stronie, jazda po lewej stronie, to głównie widziałam celtyckie napisy. Po prostu celtycki nightmare :) 

Beannachd leibh. 

Chi mi a-rithist thu 

i Londain agus i Pholainnis.

Żegnajcie. 

Do zobaczenia w Londynie i w Polsce. 

Caladh znaczy port

Dziś dotarliśmy do Stornoway, nie po zakupy, ani benzynę. Na dwa dni przenieśliśmy się do hotelu, by być bliżej lotniska, bo w poniedziałek skoro świt lecimy do Londynu. Musiałam rozstać się z Mitsubishi Outlanderem. Bardzo żałuję, że nie pojeżdżę jeszcze nim trochę. Polubiłam white angel. Był białego koloru, który nie jest moim ulubionym kolorem karoserii, podobnie jak nie jest nim obuwie. Jedynie sneakersy mogą być białe. Pozostałe buty nie mają takiego prawa :) Wyjątek dla białego koloru zrobiłam w przypadku tego właśnie Outlandera. 

Powiedziałam chłopakowi w wypożyczalni, że chciałabym sobie kupić dokładnie ten model. Nie stać mnie jednak na wywalenie 200 tysięcy. Samochody hybrydowe są dla bogatych, nie dla mnie. 

Ostatnią wycieczkę krajoznawczą samochodem zrobiliśmy wczoraj. Pojechaliśmy do Uig, ale nie na plażę Ardroil, tylko na Reef Sands. To też plaża, też położona nad Atlantykiem, nie tak duża, jak ta pierwsza, ale bardzo urokliwa.

W drodze powrotnej widzieliśmy dużo fajnych miejsc. Co chwila zatrzymywałam samochód. Nawet raz nie zorientowałam się, że za mną na wąskiej drodze jednopasmowej ustawił się korek samochodów. Nagle ruch tam się zrobił, jak na Marszałkowskiej, tylko nikt na mnie nie trąbił. Czekali aż zrobimy zdjęcia, a mnie zrobiło się strasznie głupio. 

Zauważyliśmy, że na Lewis and Harris jest bardzo dużo kościołów. Po drodze z Uig natknęliśmy się na dwa, stojące obok siebie: Church of Scotland i The Presbyterian Church of Scotland. Stoją obok siebie w odległości kilku kroków. Czy walczą o wiernych? Trudno powiedzieć. Msze odbywają się w podobnych godzinach.

Podobnie z kościołami jest w Stornoway. Dziś w czasie spaceru widzieliśmy wiele kaplic, które są ustawione dosłownie obok siebie.

Szliśmy do hotelu, oops sorry - do zajazdu, który nazywa się Caladh Inn. Caladh po celtycku znaczy port, koło którego jest on położony. Caladh to także zdrobnienie chłopięcego imienia. Oznacza ono osobę, która jest wrażliwa, kochana, towarzyska. Pragnie ona zawsze pokoju i harmonii. Zajazd sam w sobie jest fantastyczny, lepszych warunków bym w Stornoway nie znalazła. 

Pisząc o pierwszym znaczeniu słowa Caladh, nie sposób nie wspomnieć o porcie w Stornoway, który jednym z najważniejszych terminali promowych na Lewis and Harris. Port też jest miejscem postojowym dla jachtów. 

To, co widać na zdjęciu powyżej (w tle) to Lews Castle - zamek zbudowany w latach 1847 - 1857 przez Sir Jamesa Mathensona, który kupił wyspę częściowo za fortunę, zbitą na handlu opium w Chinach. Zamek utrzymany jest w stylu wiktoriańskim. W 1918 roku lord Leverhulme odkupił wyspę i zamek. To ten sam wicehrabia, który chciał wskrzesić rybołówstwo. Nie udało mu się wymusić pracy na zwolnionych do cywila żołnierzach. Ale Leverhulme nie był do końca szukającym własnego interesu przemysłowcem. W 1923 roku przekazał zamek Lews mieszkańcom Lewis and Harris. 

Zamku nie można zwiedzać, ale można spacerować po ogrodach. 

A Stornoway wielkości podwarszawskiego Piaseczna jest przepięknym miejscem z wieloma starymi i przepięknymi domami. W naszej rodzinie jesteśmy uwrażliwieni na piękno architektury, dlatego nie mogliśmy obojętnie przechodzić koło nich.